YACHAY
RURAYKUNA

Runakunapa mañakusqantam rurasun.

Qullana      :   Yuyayniymi mana atinchu qasilla kayta.
Llapanchik :   Yuyayniymi mana atinchu qasilla kayta..
Qullana      :    Sunquymi mancharisqa hina kachkan.
Llapanchik :    Sunquymi mancharisqa hina kachkan.
Qullana      :    Cuerpoymi chuchupakun.
Llapanchik :    Cuerpoymi chuchupakun.
Qullana      :     Paskarinim cuerpoyta, sunquyta, yuyayniytapas.
Llapanchik :    Paskarinim cuerpoyta, sunquyta, yuyayniytapas.

Yanapaq sayarispa, Ukunchik Qawarikuymanta huk Yachayta rimarimuspa, chaymanta yuyaymanaychik, nispa tiyaykun. Hina qipanmanmi, Qullana sayarispa, kay qillqarimayta nimuwanchik, sapanka rimaypi sama samarispa:

Qullana     :    Cuerpoykita (ukuykita) paskariy, yuyayniykitaq  hawkalla kachun…
                       Hinapim, kanchaq inti uraykamuspa, sunquykipi qisachakun.
                       Chay kanchaq intim, qasquyki  ukupi   hatunta wiñarin.
                       Chay kanchaq intim, qasquykimanta pacha, tukuy  cuerpoykita kancharin,     
                       samayniykipas hatunyarin.
                       Hinapim makiyki, tukuy cuerpoykipas allin kayta musyarin.
                       As-asmantam, ukuykimanta kusikuy llanllarimun, sumaq yuyariytaq                             
                       umaykipi sisarin. 
                       Chay Hatun kallpata chaskikuy, cuerpuykipi, yuyayniykipipas.
                       Hinalla chay Hatun kallpata wiñarichuy qampi  Ñawiyki ukupi chay  Hatum 
                       Kallpa kancharichun,  sunquykipipas.
                       Ama harkaychu chay hatun kallpata, qampi  kanchariynintapas.
                       Unaychamantam, Yanapaq sayarin, Qullanawan kuska.

Qullana Yanapaq  :   Kay Hatun kallpa chaskisqanchikwan, kunanqa ima munasqanchikta                      
                                  chaskiykusun, yuyayninchikpi…  

Chaymantam, Qullana Yanapaq niwanchik:
Llapanchik sayarispa kayta mañakusun, nispa:

Qullana           : ¡Hawka kay kachum qamkunapaq, Hatun Kallpapas, hinallataq Hatun 
                          Kusikuy!

Llapanchik      :  Qampaqpas, hinallataq kachun hawka kay, Hatun Kallpa, Kusikuypas.

CHASKIKUY

Huk runapa mañakuyninwan, iskay kimsapa mañakuyninwanpas chaskillasunmi.
Qullanaqa,Yanapaqninpas, hinallan sayarayanku.

Qullana        :  Yuyayniymi mana qasilla kayta atinchu. 
Llapanchik   :  Yuyayniymi mana qasilla kayta atinchu.
Qullana        :   Sunquymi mancharisqa hina kachkan.
Llapanchik   :   Sunquymi mancharisqa hina kachkan.
Qullana        :   Cuerpoymi chuchupakun.
Llapanchik   :   Cuerpoymi chuchupakun.
Qullana        :    Cuerpoytam, paskarini, sunquytawan, yuyayniytapas.
Llapanchik   :   Cuerpoytam paskarini, sunqutawan, yuyayniytapas.

Qullanam, Yanapaqnintim, tiyarikunku.
Unaychamantam, Qullana sayarin.

Qullana         :   Hatun kallpata chaskikuyta munaspaqa, chaskikuy pachapim allin kayta 
                          musyarinki.
                          Ukuykipim kusikuy llanllarinqa, sumaq yuyariykunataqmi umaykiman 
                          chayamunqa.  Hinaptinqa, chaskikullay chay Hatun kallpata…
                          Hinalla chay Hatun kallpa llanllarichun sunquykipi,cuerpoykipipas…
                          Chaskikullay chay Hatun kallpapa kanchariynintaqa…
                         Ama  haskakuychu chay kallpa qampi sapinchakunauta… 
                          Llapallanchik, upallalla yuyaymanasqanchik hawan 
                          Qullanaqa, Yanapaqnintin sayarinku.

Qullana Yanapaq  :  Hatun kallpa chaskikuy munaqkuna,  sayariychik. 

Qullana Yanapaqmi nin:   tiyanaykichikpa qichqampi, Qullanapa muyuriqninpipas sayariychik, nispa. Hina qipanmanmi, Qullanaqa churaykun iskaynin makinta sapanka runapa umanpi.
Qullana Yanapaqqa, wakintam pusarin tiyananman.
Llapanña Hatun Lallpata chaskikuptinqa, upallallam llapan runa utirayanku.

Qullana  Yanapaq . Kay Hatun  kallpa chaskisqanchikiwan, kunanqa ima munasqanchikta chaskiykusun, yuyayninchkpi…

Chaynata rimarispanmi, kaynata niwanchik:  -Kunanqa,  llapanchik sayarispa mañakusun, nispa. Unaychamantam,  Qullana rimarin.

Qullana    : ¡Hawka kay kachun qamkunapaq, hinallataq Hatun kallpa, ancha kusikuypas!
Llapnchik :  Hinallataq qampaqpas Hawka kay kachun, Hatun kallpa, ancha kusikuypas.

ALLIN KAWSAY

Kaytaqa ruwanchik acka runa mañakuptinmi.
Llapanchikuni tiyaykusun.
Qullanam ichaqa, Yanapaqninpas, sayachkanku.

Qullana Yanapaq.   Kaypim huñusqa kachkanchik,  kuyasqanchik runakunata yuyarinapaq. Wakinmi llakipi kachkanku, wakintaq masanwan piñanakuypi,  wakinqa unqusqapas. Paykunapim churaykunchik yuyayninchikta, chay sasachakuykunata atipanankupaq.

Qullana      :   Paykunapaq mañakuyninchik chayanqapunim. Kuyasqanchik runapim            
                      Yuyayninchik. Paykunapas ñuqanchiwanpunim kachkanku, sunqunchikpi.

Qullana Yanapaq  :  Huk chikanta yuyaymanaykusun paykunapa sasachakuyninpi.

Llapanchikuni upallalla yuyaymaykunchik.

Qullana        :   Kunanqa, paykunaman apachisun hatun  kuyakuychikta, sumaq wayracha                                                                                                
                         hina  allin kay sunqunkuman chayaykunanpaq.

Qullana Yanapaq  :   Sapanka kuyasqanchik runapa allin kayninta yuyaymanaykusun, huk 
                                  Chikachanta.

Sapankanchik yuyaymanaykusun kuyasqanchikpa alliln kayninta.

Qullana        :   Kunanqa, manaña kay pachapi ñuqanchikwan kaqkunata pusarimusun
                        yuyayninchikwan, paykunapaqpas hatun kuyakuy,  hawka  kay, kusi 
                         kawsaypas kananpaq.

Llapallanchik upallalla yuyaymanaykusun.

Qullana         :   Kunan ruwasqanchikmi kusata kallpachaykuwanchik, kusi kawsayta 
                          Sunqunchikpi sisarichin…Llapanchikuni napaykunchik, ñuqanchik
                          Hina allin kawsay maskaqkunata, maypiña kaptiukupas.

                                   WARMANCHIKKUNA AMACHAY

Kaytam ruranchik chullalla runa, achkapas.
Llapanchik sayarisun
Qullanam, Yanapaqnintin, warmakunapa chimpanpi sayachkanku, llapa runapa muyurisqan.

Qullana Yanapaq:  Kaypim warmanchik kunawan kuska  kasun, imatapas rurasun. Chaynapunim karqan  ayllunchikpiqa. Ñawpaqmantapacham warmanchikunamanqa sutita churanchik, bautizachinchik, chukchanta rutuchinchik, wakinqa warachikuytapas ruwanku. Hinapim riqsichinchik warmanchikpa wiñasqanta.
Warmanchikpa ñawpaqman puriyninmantam mayninpiqa huk qillqata quwanchik, 
“partida”sutiyuqta. Ichaqa, manam chay qillqapiqa kanchu tayta mamapa, llapan ayllupapas hatun kusikuynin.
Chaynapim llapallan ayllu masinchik riqsiykun warmanchikta, runa masinta hina sumaqta chaskiykuspa, ima hatun llakipi sapallan  wakcha qiparuptinpas, kikin wawa churinta  hinapuni qawarinanpaq.
Ñawpaqmanta pacha chayna rurasqanchikta yuyarispam, kunanpas kay warmakunata sumaqta chaskiykunchik, llapan ayllupa wawa churinta hinapuni,  ima llakimantapas, mana allinkunamantapas  amachananchikpaq.

Hina qipachanmanmi, Qullana kaynata rimapayamuwanchik, miski siminwan:

Qullana    :   Kay wawakunata amachasun imamantapas.
Qullana Yanapaq :   Ancha kusisqa chaskiykusun sunqunchikpi, amachaykusuntaq tukuy mana allinkunamanta.
Qullana    :   ¡Llapanchikpaq kachun hawka kay, hatun  kusikuypas!

Qullanam makinta churaykun ancha kuyakuywan sapanka warmapa umachanman, uyachantapas muchaykuntaq…

MASACHAKUY
YANANCHAKUY
KASARAKUY

Llapanchik sayarisun.
Masantinkama, sapanka yananwan
Qullanaqa, Yanapaqninpas, kasarakuqkunapa chinpanpi

Qullana Yanapaq.   Unay ñawpaqmanta pachañam, chiqan  runa kaytaqa yachanchik yananchikwan masachakuspam,
Chayraykum kasarakuytaqa sumaqtapuni ruwanchik, unay yuyarinapaq, wawa churinchikmanpas willarinapaq.
Kasarakuyqa manam hinallachu. Huk warmi qaripa kuska  kawsay munayninmi. Chaymanta pachaqa, huk sunqulla,  huk yuyaylla kaspankun, huk kallpalla imatapas ruranqaku.
Chay iskay hatun kuyanakuy hukllasqamantam wawa churinkuna paqarimunqa, ayllunkuta hatunyachinanpaq, llaqtanchikpa kawsaynin mana puchukananpaq.
Warmi qaripa hukllanakuynin, masachakuynin, kasarakuyninqa,  sunqunchikpi sapinchakuspanmi huk musuq kawsayman  pusawanchik. Kasarakuq warmi qariqa qisachakuq urpi hinapunim kuska kawsanqaku, siminman uminakuspa, sumaqta wayllunakuspa, kallpachanckuspa, yanapanakuspa.
Manam kaykunaqa “partida” papelpi qillqasqachu,  sunqunchikpi tarpusqam. Manam ñuqaykuchu masachakuy niykiku;  qamkunam  kasarakunkichik, yananchakunkichik, kuyaqniykichik runapa, ayllu masiykichikpa qayllanpi.

Qullana  :   Kay yananchakuyniykichik kananpaqmi tapuykichik (huknin masachakuq qariman kutirispa): ¿Imam qampaq kasarakuy?

Kasarakuq qari:   (Llapanpa uyarinanpaq chuyata rimarimun,  iman paypaq kasarakuy, chaymanta).

Qullana:   (yananchakuq warmiman kutirispa): ¿Qampaqri, imataq kasarakuy?)

Kasarkuq warmi:   (Llapanpaq rimarispa, kaynata nin kasarakuymanta).

Qullana: Kay kasarakuyniykichiktaqa ruranchik sapankapa munasqaykichikman hinam, sunquykichik ukupi wayllunakuysisarinanpaq. (Kasarakuq warmi-qaritam sumaqta rimapayaykun, sapankata).
Qamkunamantam kanqa kay masachakuy sapinchakuspa, munasqaykichikman hina llanllarinanpaq, sunquykichikpi wayllunakuy wiñaylla sisarinanpaq.

WAÑUNAYAQTA YANAPARIY

Kay rurayqa ancha kuyapayakuq runapaqmi.
Kaytaqa rurasun kikin wañunayaq mañakuptinmi, ayllu masin mañakuptinpas.
Qullanaqa sapallanmi kanan wañunayaqwan.
Allin yuyayniyuqraq wañunayaq kachkaptin, yuyaynin chinkasqaña kaptinpas, Qullanaqa 
Sumaqtam rimapayanqa, allillamanta, llampuchallata…

Qullana:   Yuyayniykipi waqaychasqam tukuy ima rurasqayki, allin mana allinpas. Chaymantam akllarikuyta atinki qampaq aswan allin kaqkunata. Ama manchakuspalla  yuyariy, sunquyki chuyanchakunanpaq. Yuyayniyki hawkalla kachun, llampu sunqulla  lukuy ima rurasqaykita yuyarinaykipaq…

Iskayninkum upallaykumku; hina qipachanmanmi   Qullana yapamanta rimarin, ñaqacha hina  llampu siminwan, sumaq kuyakuywan.

Kunanqa qarquyña sunquykimanta manchapakuyta…
Amaña ayqirikuyta munaychu tutayaq ukukunaman…
Kunanmantaqa amaña yuyariychu imatapas…
Sunquykita sampayachiy, amaña muyuriqniykipi sumaq qawarinapipas utiyñachu…
Kunanqa qispisaqñam niy…
Sumaq kanchariymi uraykamuchkan urqukunamanta lliwta chuyanchaspa, kuychi-turumanya-chirapa mayum mastarikamun hatun pampakunapi, miski takikunapa chawpinpi…
Ama manchakuychu chay hatun kanchariyta,  hinaña kallpawan tanqarispa chawpinmanta karunchasuptiykipas
Aswan suqurquy chay akchita, yakupas wayrapas kanman hina. Chay hatun kanchariypim kachkan kawsayninchik…
Chay hatun urqukunapa chawpinpi tarinki mana riqsisqa sumaq llaqtata chayqa, punkuntapuni maskariy.
Kaytaqa  yachanki  kawsayniyki allinman tikrari kuptinñam. Chay sumaq llaqtapa hatun pirqankunam kachkan  tukuy rikchay qillqawan llimpisqam. Kay sumaq llaqtapim waqaychasqa kachkan turkuy rurasqanchik,  chayraq ima rurananchikpas…

Iskayninmi upalllaykunku, hina qipachanmanñam Qullana  yapamanta rimarin, ñaqa hina llampu  siminwan, sumaq  kuyakuyninwan.

Kunanqa pampachasqam kanki mana allin rurarqaykimanta…
Qam kikiykiwanmi allipunankiña..
Sumaq chuyanchasqañam kanki…
Kay hatun ancha sumaq kanchaq llaqtaman yaykuypaqñam kachkanki, mana  ima ñawipa rikuy atinan llaqtaman, mana  pi  runapa  takiyninpi uyarisqa llaqtaman…
Hamuy, yaykukamuyña kay  sumaq kanchaq hatun llaqtaman…!!

WAÑUY

Qullana:   Paypa kawsayninqa tatirapunñam. Yuyayninchikpi rakiykusun kaypi sama kuqta, ñawpaq riqsisqanchikmanta. 
Manam kaypi samakuqqa uyariwanchikñachu. Manam  kaynatachu paytaqa yuyarinchik…
Iskaymanmi payqa tukupun. Hukninmi kaypi samakuchkan, manaña rikchariq, huknintaqmi yuyayninchipi kawsachkan.
Paypa ñawpaq tukuy ima rurasqanqa wiñaypaqmi kawsanqa, mana tukukuq, ñuqanchikpi.
Kawsayninchikpi rurasqanchiktaqa manapunim wayñuyqa tipirqunmanchu.
¡Ancha hatunmi kay yachayqa yuyayninchikpi, wañukapuq runa masinchikpa ñawpaq rurasqan ñuqanchikta kallpachawayninchik!
………………………………………

Yachanchikmi nunayuq kasqanchiktaqa.
Nunanchikqa kawsanqapunim wañusqanchik hawaña.
Nañunqa cuerpollanchikmi. Nunanchikqa aswanmi wañuqmanta rakikuspa pawarinqa hatun kanchariyman aypananpaq…

Nunanchikpa kawsanan yachaqkuna, mana yachaqpas, amapuni waqapayasunchu wañuq runataqa. Aswanyá yuyaymanaykusun kay ñawpa yachayninchikpa sapinmanta. Chaynapim  kusirikuy chayamuwasun, llampulla…
¡Sunqunchik hawkalla kachun, yuyayninchiktaq kancharichun yachaywan!
……………………………………………………………………………………………….

RIQSICHIKUY HATUN TINKA

Riqsichikuyqa huk ayllupi chaskichikuymi. Ayllu runan hatalliykuwanchik ima ruwayninchikpi, yuyayninchikpi, hatun munayninchikpi, imayna kayninchikpipas paykuna hina kasqanchikrayku.

Riqsichikuytaqa ruwawanchik achka runa mañakuptinmi.  Chay aylluqa chaskiykuwanchik huk hatun tinkawanmi.

Kay riqsichikuyninchikman hamuqkunaqa, apanankum huk qillqata, imayna hatun tinka ruwananchik yachachiqta.

Chaskichikuy hatun tinka  qallarinanpaqmi Qullanaqa sayarin,  yanapaqninpas.

Qullana Yanapaq:  Kay Riqsichikuy hatun tinkatam rurachkanchik achka runa masinchik mañakuptinkum.  Paykunam  kaypi  niwasun imarayku ayllunchikwan chaskichikuy munasqankuta. Hinallataqmi kunan niwasun paykuna ñuqanchikwan kuska llamkaspa, llapanchikpa allin kawsay ninchik  maskay  munasqankuta.

Qullana Yanapaqmi minkarikunqa rimarikuy munaqkuna sunqunmanta lluqsiqta rimapayamuwananchikpaq.

Qullana:   Llakiyninchiktaqa muchuyninchiktapas atipasunmi allin yachayninchikwan. Ichaqa, chay allin yachayqa manam sapallanchikpaq allin kawsay maskanapaqchu, manataqmi runa masinchikta ñitirquspa muchuchinapaqchu
Allin yachayqa chanin ruraymanmi apawanchik.
Allin yachayqa chiqninakuqtam pampachanakuyman apawanchik.
Allin yachayqa pusawanchiktaqmi sunqunchik ukupi willkapa churin kasqanchik tariymanpas.

Qullana Yanapaqmi,  wakin runapas, kaykunata rimarimunku, qillqata qawarispa:

Ñuqaykupaqqa runapunim imamantapas aswan chaninchasqa:

quri qullqipas, Estadopas, iglesiapas, taytachapi iñiqkunapa huñunakuynin religion nisqapas, wakcha-qapaq-apu kaypas manapunim runawanqa kuskachakunmanchu.

Sapanka runam ima munasqanta hatalliyta atin yuyayninpi, mana pitapas, mana imatapas manchakuspa.

Pipas maypas ñuqanchik hinapunim ima munayninpi,  ima ruwayninpi. Wakinpa chaskisqantam sapanka runa chaskinanchik.

Wakin runapa mana ñuqanchik kikillan kasqantaqa yachanchikmi. Hinallataqmi wakin ayllu, wakin llaqta, wakin suyupas, ayllunchikmanta hukniraq, llaqtanchikmanta, suyunchikmantapas hukniraq, sapanka runa hina huk yachayniyuq, huk yuyayniyuq, huk munayniyuq. Chaytam ñuqanchikpas ninchik: sapanka runapa, sapanka llaqtapa huniraq kayninta yupaychasun nispa, imaynam papa, sarapas tukuy rikchaq, chaynapuni runapas llaqtapas kananchikàq.
Manapunim pitapas ñuqanchikqa rakisunchu mana ñuqanchik hina kasqanraykuqa. Hukniraq kayninpi hinalla kawsakuchun ninchikmi.

Misti runa kasqanrayku, qullqi sapa kasqanrayku, huk taytachapi iñiq-huk religioniyuq kasqanraykupas, manapunim pipas maypas pitapas maqawananchikchu, piñapayawananchikchu, chiqniwananchikchu, waqachiwananchikchu, llakichiwananchikpaschu.

Atiyniyuq, kaqniyuqpas, huk religioniyuqpas kasqanrayku pipas saruyta munawasun chayqa, tukuy kallpanchikwanmi kutipakuyta atinchik, rumiwanpas, kaspiwanpas, imawanpas.

Qullana: Imaynam ñuqanchik yupaychanchik-respetanchik huk relionniyuq runa masinchikta, hinallataqmi wakinpas ñuqanchikta respetawananchik wañuyninchik qipaman hinalla kawsananchik iñiypi, hinallataq llapan runapa willka kayninpi iñiyninchikpipas.

Sunqunchikpi yachayqa manam yanqalla yachaychu, manataqmi wakinta millapakunapaq, pisiyachinapaq, chiqnipakunapaqchu. Manam ñuqapa yachayllaymi allinqa ninapaqchu, manataqmi mana munaqtapas maqaykuspa munachinapaqchu. Kay sunqunchikpi llanllariq sumaq yachayninchikqa unay wata puñusqallanmanta rikchariramuspanmi, kunanqa wakin runapa  sunqunpi sapinchakuchkan, llapanchikta allin kawsayman pusawananchikpaq.

Qullana Yanapaqmi, kawsayninmanta rimariqkunapas, qillqasqata qawaykuspa, kaynata  rimarimimku:
Ima ruwayninchikpas, yuyaymanayninchikman, munayninchikman hinapunim kanan.
Ima mana allin rurasqanchiktapas atipananchikpunim, pantayninchikta riksikuspa.
Hucha tariq masinchikwanqa pampachanakunam, piñachiqninchikwanpas allipunanam, sumaqta rimanakuspa.
Imaynam ñuqanchikwan wakin kananta  munanchik, chayna punim wakinwan kananchik ñuqanchikpas. 

Qullana:  Musuq kawsaytam qallarisun. 
Sunqunchik ukupin maskarisun sumaq kuyanakuyta,  wakin runa masinchikpa sunqunpi tarpuykunapaq.

Qullana Yunapaq; wakin runapas, qillqata qawarispa:    Kunanmi qallarisun musuq kawsayninchikta.  Kaytaqa qallarisun yuyayninchikpi hawkalla kaspam, sunqunchikpitaq hatun kallpata, kusikuyta, munasqanchik ruray atinanchikta tarispam. Hinamantaqmi wakin runa  masinchikta maskamusun, paykuna manpas kay allin kawsayninchik, kusikuyninchik, hawka kayninchik  mastarikunanpaq.

Qullana:   ¡Llapanchikpaq kachun hatun kallpa, hawka kay, kusikuypas!

Qullana Yanapaq; wakin runapas, kaynatam nillankutaq:

Qampaqkas kachun hatun kallpa, hawka kay, kusikuypas.

ÑANNINCHIK

Wañuywanmi lliw kawsayninchik puchukanqa ninki chayqa, yanqañam ima rurasqayki, yuyaymanayniyki, sunquykipi kusirikuy, llakiyniykipas. Tukuy ima rurasqaykim,  munasqaykin,yuyayniykipas manapuni takyanqachu, imapaq kasqanpas manapunin yachakunqachu.
Wañuywan mana puchukayninchikta iñinki chayqa, yuyayniykim, munayniykipas, rurayniykiwanpuni kamaqta tupanan. Tukuy munasqaykin, yuyaniykipas rurasqaykiwan hukllanakunanpuni.
Wakin runa masinchikpa llakiynin, muchuynin mana manasunkichu chayqa, qampaq ima mañakusqaykipas yanqam kanqa, manam pipas uyarisunkichu.

Wakin runa masinchikpa llakiynin, muchuyninpas  nanasunki chayqa, ima  munasqaykim, rurayniykipas wakinta yanapanaykipaqpunin kanan.

Wakin runataqa ruray, imaynatam wakinpa  qanwan rurananta munanki, chayman hina.
Kikiykipa llakiykita, muchuyniykita atipayta yachay, hinallataq ayllu masiykipa muchuyninta, llapan  runapatapas.

Awqa sunqu kayniykita atipay, wakinpas hawkalla  kawsay yachananpaq.

Yachaytaq iman qampi yupaychana willka, wakinpi iman willka chaytapas. 
Tapurikuypuni, sunquyki ukullapi:   “¿pim kani?”, nispa.
Hinallataq tapupayakuy kikillaykita:   “¿maytam  richkani?”, nispa.
Amapuni huk punchawpas kaychu mana  pi  kasqaykita yachaspaqa. 
Amataq huk punchawllapas kaychu mana may risqaykita yachaspaqa.
Amapuni yanqalla huk punchaw tukuchunchu,  hatun kusirikuy chaskisqaykimanta mana añaychaspaqa.
Amataq huk punchawta tikraychu hatun llakipa ñitisqan, sunquykipi waqaychasqa kusikuyta manaraq chaskichkaspaqa.

Amapuni sapallaymi kani niychu aylluykipi, llaqtaykipi, tiqsi muyuntinpi, may pachapipas.
Amataq niychu:  “Kay pachapi maymi kasqaypi chaqnasqam kachkani”, nispaqa.
Amapuni niychu:   “wañuyniypim wakcha kay wiñaypa wiñayninpaq, mana puchukaq watakama”, nispaqa..

				TUKUKUYNIN
				         FIN